Laŭaŭtoraj arkivoj: egalecenblogo

J-riismo: riismo sen problemaj signifoŝovoj

de Markos Kramer kaj Luko Cerante

Pli kaj pli da esperantistoj sentas la bezonon paroli pri homoj sen indiki ilian sekson. Estas du ĉefaj kialoj por tio: Unuflanke la sekso de persono ne plu havas tiel gravan socian rolon kiel en antaŭaj tempoj, kaj sekve iĝas pli kaj pli nature por homoj paroli pri aliaj homoj sen mencii ilian sekson, same kiel oni ekzemple povas paroli pri aliaj homoj sen mencii ilian aĝon aŭ naciecon. Aldone, kreskis la konscio pri tio, ke sekso ne nepre estas duuma kategorio, ĉar ekzistas homoj, kiuj laŭ sia identeco, socia rolo kaj/aŭ korpaj ecoj estas nek nur-virseksaj nek nur-inaj.

Jam ekde la 1970aj jaroj, diskutoj inter feminismaj esperantistoj kondukis kaj al proponoj ŝanĝi la manieron paroli pri sekso en Esperanto, kaj ankaŭ al efektivaj ŝanĝoj en la lingvouzo. Antaŭ la 1970aj jaroj, ne ekzistis konscio pri tio, ke la pronomo “li” kaj multaj substantivoj, ekzemple “kuracisto”, “studento”, “prezidanto”, “belulo”, “amiko”, “italo” ktp, estis foje uzataj en virseksa senco kaj foje en seksneŭtrala senco. Kiam feminismaj esperantistoj konsciigis pri tio, en la efektiva lingvouzo pli kaj pli disvastiĝis la emo uzi esprimojn kiel “li aŭ ŝi”, kiam oni intencas inkluzivi ĉiujn, kaj samtempe pli kaj pli malaperis la emo ĉiam aldoni la sufikson “-in-”, kiam oni parolas pri inaj kuracistoj, studentoj, prezidantoj ktp.

miapronomoPli radikala propono estas la riismo, kiu celas tute simetriigi la esprimadon de sekso en Esperanto per tri rimedoj: Enkonduko de nova seksneŭtrala pronomo “ri”, enkonduko de virseksa sufikso “-iĉ-” analoga al “-in-”, kaj seksneŭtraligo de ĉiuj Esperantaj radikoj, inkluzive de klare iĉaj radikoj kiel “patro”, “edzo”, “frato”, “viro”, “knabo”, “reĝo” ktp.1 Dum la unuaj dudek jaroj post sia ellaboro en la 1980aj jaroj, ĉi tiu propono estis nur propono tre malmulte praktikata, sed dum la pasintaj 5-10 jaroj, ĝi iĝis pli kaj pli uzata, precipe inter junaj esperantistoj en Okcidentaj landoj. Samtempe la plejmulto da esperantistoj daŭre sentas tiun proponon kiel tro radikalan ŝanĝon al la tradicia lingvouzo.

Legi plu

Advertisements

44 komentoj

Enarkivita sub lingvo

Hispaneska divorco

Ĉi tiu estas gastartikolo de Nicolau Dols, profesoro de Kataluna Filologio ĉe la universitato de la Balearoj. Foto ‘catalonia’ de cobalt and chrome, uzita laŭ CC BY-NC 2.0.

37596858922_46a0b43491_o

‘Mi murdis ŝin ĉar ŝi estas mia’ (“La maté porque era mía”) estas konata hispana diraĵo, eble karikatureska. Ekzistas popola kanto kiu plilongigas ĝin per “La maté porque era mía, / y si volviera a nacer / otra vez la mataría” (Mi murdis ŝin ĉar ŝi estas mia, / kaj se ŝi denove naskiĝus / denove mi murdus ŝin). Tango, filmo, kaj multe da kulturaj esprimoj, moke aŭ ne, baziĝas sur ĉi tia diraĵo. La signifo de la esprimo estas “mi tute rajtis murdi ŝin ĉar ŝi estas mia posedaĵo”. Kompreneble ĉi tiu elpensaĵo ne estas ekskluziva propraĵo de hispana kulturo, kaj ne plu validas nuntempe en tiu kulturo nek en aliaj… sed tamen ĝi reaperas iam tiam en sinteno de krimuloj.

Disiĝo neniam estas facila ago en paroj, kaj eĉ ĝi tute maleblis en tradiciaj socioj kie gravaj sentoj de falsa (ekde nia nuntempa starpunkto) honoro estis la supranivela esprimo de rilatoj konstruitaj kiel posedaj: se virino apartenas al viro, disiĝon deciditan de virino viro spertas kiel frakason de sia posedaĵo. La argumento “divorco nur devas okazi kiam ĝi estas konsentita de ambaŭ partneroj” ne konvenas al socio en kiu homoj estas ĉiuj egale plenrajtaj, kaj estas aldonaĵo de eble leĝa, sed tamen ne justa, ŝarĝo de sufero al la pli malforta partnero.

Legi plu

2 komentoj

Enarkivita sub novaĵoj, politiko

Ses konsiletoj por intimeco post mistraktado

De Kat Wenger, staĝanto, kaj Ada Dubrawska, QA & Localization ĉe Clue. Esperanta traduko de Marko el Nederlando. Originalo legeblas ĉi tie.

foto Jen Yu

Enhava antaŭaverto: Ĉi tio estas artikolo pri temo ligita al mistraktado. Ĝi ne enhavas drastajn priskribojn de mistraktado, sed diskuti konsilojn pri intimeco ankoraŭ povas reaperigi memorojn de negativaj pasintaj spertoj. Estu afabla al vi mem — se vi ne estas preta por legi ĉi tiun tekston hodiaŭ, konservu ĝin por poste.

Kvankam ekzistas multaj rimedoj por raporti kaj superi la postefikojn de seksuma, fizika, aŭ emocia mistraktado, intimeco post mistraktado estas temo kiu estas malofte pridiskutata de la ĉefaj amaskomunikiloj. En ĉi tiu artikolo vi trovos kelkajn procedojn, kiuj eble helpu vin pensi pri kaj alproksimiĝi al ĉi tiu malfacila sperto kun iom pli da memfido kaj komforto.

1. Ekkonu viajn limojn kaj komuniku pri ili

Kelkaj el viaj korpopartoj eble estos nealireblaj al aliuloj dum iom da tempo, kaj tio estas tute en ordo. Prenu tempon por ekkompreni vian propran komforteco-nivelon.

Kelkaj limoj eble ŝanĝiĝos depende de via momenta mensa stato. Komprenu ke dum tagoj, kiam vi sentas vin pli laca, angora, aŭ vundebla, via komforto-zono povus esti pli limigita.

2. Elektu partneron al kiu vi konfidas.

Ĉu tiu ĉi persono scias kiam vi sentas vin nekomforta? Ĉu ri konscias ke la manko de “ne” ne signifas “jes”? Ĉu vi sentas vin komforta klarigi al ri kio estas ene de via komforto-zono? Vi ne devas rakonti al ri kio okazis rilate al pasinta mistraktado, sed ri komprenu ke ri ne elprovu viajn limojn.

Estigu “sekurecan vorton” — kaj ne hezitu uzi ĝin. La vorto estu nerilata al la ago, do ĝi estu komprenita sendepende de via tono. Anstataŭ “ne” aŭ “ĉesu,” provu ion kiel “Tetris” aŭ “frambo”.

3. Kreu senstreĉan etoson.

Elektu lokon kiu sentigas vin bone, kaj estigu animstaton kiu estas bona por vi. Malstreĉiga ludlisto da muziko povus helpi.

Uzu specon de protektilo kiu donos al vi plej multe da mensa paco. Priparolu ĝin kun via partnero, se ĝi estas protektilo kiu por funkcii necesigas al ri mem agi.

Sciu ke vi ne devas daŭrigi ajnan seksuman agon, sendepende de tio, kiom progresinta je tiu ago vi estas.

4. Konsciu ke bona partnero ne trudas sin al vi. Neniam.

Bona partnero atendos ĝis vi estos preta, kaj se ne, ri ne estas la ĝusta persono por vi. Vi neniam sentu devon engaĝi vin emocie aŭ fari ion ajn korpan kun iu ajn.

Samtempe, akceptu ke via partnero havas sian propran personan historion enirante en tiun ĉi sperton. Io kio povas esti en ordo por vi, povus esti ĉagrena por ri, do strebu esti konscia ankaŭ pri riaj limoj, kaj ne nur fokusiĝu pri vi mem.

5. Ne provu “simple trairi.”

Rekomenci intimecon post traŭmato estas defia kaj povas bezonigi tempon. Ĉi tio povas esti frusta, sed hasti rekomenci “normalajn” kutimojn aŭ konduton povas konduki al pli da emocia damaĝo. La procezo eble ŝajnos pli kiel “unu paŝon antaŭen, du paŝojn malantaŭen” ol rekta linio— sed ankaŭ tio estas en ordo.

6. Via reago ne minimumigas vian sperton.

Emocioj eble ne trafos vin ĝis post kelkaj tagoj, semajnoj, aŭ eĉ monatoj poste. Sciu ke vi ne estas sola. Provu estigi subtenan sistemon kiun vi povas uzadi ne spertante ajnan juĝon: amikon, familianon, terapiiston, aŭ eĉ tekstan aŭ netekstan telefonan helpservon.

Kromaj rimedoj:

Hot Peach Pages proponas mistraktadan helpan informon en 110 lingvoj, kaj internacian dosierujon de mistraktadaj helposervoj por ĉiu lando en la mondo.

Se vi loĝas en Usono, RAINN  organizas la National Sexual Assault Telephone Hotline 1-800-656-HOPE (4673) kaj proponas konsilon kaj informon per ilia retpaĝo. Vi povas trovi pliajn helpservojn ĉi tie aŭ kontrolu la retajn rimedojn ĉe Safe Horizon, ULifeline (por studentoj), kaj Safe Helpline (por tiuj kiuj laboras iel por la armeo). HelpPRO enhavas serĉeblan dosierujon de terapiistoj en Usono.

Childhelp hotline proponas porinfanan subtenon en mistraktadaj familioj en Usono kaj Kanado. Dosierujo de Kanadaj seksperfortkrizaj centrejoj kaj porvirinaj centrejoj troviĝas ĉe la CASAC retpaĝo kaj ReachOut proponas postseksperfortan subtenon en Aŭstralio.

Viraj travivantoj de seksperforto povas trovi informojn kaj subtenon rete ĉe malesurvivor.org kaj 1in6.

En Usono, la National Suicide Prevention Lifeline prizorgas plentempan subtenon, kaj la Trevor Project (1–866–488–7386) proponas primemmortigan telefonan helpservon por samseksemulaj kaj dubadantaj junuloj. Listo de telefonaj helpservoj troviĝas ĉi tie. Befrienders provizas senjuĝan subtenon por malhelpi memmortigon tutmonde.

Kelkaj fazoj de via menstrua ciklo povas pliintensigi mensosanajn problemojn kaj streĉon. Elŝutu Clue por havi bonan superrigardon de viaj simptomoj kaj kompreni vian korpon pli bone.

Komenti

Enarkivita sub amrilatoj, konsento, rimedoj, ĉiutaga vivo

Similaĵoj kaj malsimilaĵoj inter la romanoj Marta kaj Lilio

Ĉi tiu artikolo estas gastartikolo de Paulo Silas. Vi povas legi la blogon de Paulo ĉi tie.

La pollingva romano Marta, verkita de Eliza Orzeszkowa, origine aperis en 1873. La Esperanta traduko, de Zamenhof, aperis en 1910. Ĝi rakontas la malfacilan vivon de virino, kies nomo ja estas Marta, kiu, post la morto de sia edzo, ne sukcesas trovi enspezofonton. Ŝiaj diversaj provoj montriĝas vanaj kaj ŝi perceptas, ke tie kie ŝi povus labori, la kutimo diktas ke nur viroj dungiĝu. Mi ekvolis legi ĝin depost kiam aperis en la blogo Egalecen afiŝo kiu demandas, ĉu Marta estas “la unua feminisma romano en Esperanto. Ariel, kiu verkis la artikolon, en la lasta alineo konkludas ke la romano estas feminisma, sed samtempe bedaŭras, “ke ĝi estas tradukaĵo kaj ne originalo”.

Screen Shot 2017-07-31 at 10.04.49.pngKomence de ĉi tiu jaro, mi legis la originalan romanon Lilio, verkita de la aŭstralia esperantistino Edith Alleyne Sinnotte (1871-1947) kaj publikigita en 1918. Semajnojn poste, mi legis la romanon Marta. Mi neniom atendis, ke inter la du romanoj povus ekzisti ligiloj. Nur hazarde okazis, ke mi legis ilin kun relative malgranda tempospaco. Oni povus tiukuntekste ekdemandi, ĉu Lilio kapablas ŝtopi la mankon indikitan de Ariel. La respondo bedaŭrinde estas plej probable nea; kio tamen ne signifas, ke la simileco inter la du romanoj estas nepritraktinda. Ĉi tie, mi resumas la similaĵojn – plus kelkajn malsimilaĵojn – kiujn mi trovis ĉe Lilio, kompare kun la intrigo de Marta.

Legi plu

2 komentoj

Enarkivita sub literaturo

Egalecen kongresas

De la 23a ĝis la 30a de Aŭgusto 2016 okazis la 101a Universala Kongreso de Esperanto, en Nitro (Slovakujo) . El la teamo de Egalecen, Manuela kaj Paŭlina partoprenis la eventon, kaj nun ni ŝatus kundividi kun niaj legantoj kelkajn rakontojn kaj impresojn pri ĝi, per tiu ĉi raporto.

Jam dum la alventago ni havis la eblon iom “Egalec-umi” dum la Movada Foiro: tie, kvankam ni ne havis propran tablon, ni kaptis la okazon por babili kun reprezentantoj de aliaj organizoj, renkonti kelkajn el niaj legantoj, kaj disdoni kelkajn el la printitaj libretoj de Egalecen.

La plej rimarkinda afero estas la rolo, kiun Egalecen havis en la ĉijara tema programo de la kongreso, “Lingva justeco – Socia justeco”. Kiam la temo estis anoncita antaŭ pli ol jaro, ni pensis ke ni ne povas maltrafi la okazon kontribui al ĝi.

En Nitro, la kongresa temo estis traktita oficiale en kvar sesioj dum la semajno.

egalecen uk

La unua, enkonduka, sesio konsistis el du ĉefaj kontribuoj: Xavi Alcalde parolis pri lingva justeco, kaj Giuliano Turone pri la tre aktuala situacio de rifuĝintoj. Krome, kiel panelistoj, ĉeestis ankaŭ ni (Manuela kaj Paulinka) kaj Giridhar Rao, kiuj jam enkonduketis siajn respektivajn sesiojn okazontaj dum la sekvaj tagoj, kaj la ĉefrespondeculo pri la kongresa temo José Antonio Vergara (se vi volas legi la prezenton pri nia sesio, vi trovos ĝin ĉi-tie).

Marde do okazis la dua sesio pri kiu ni respondecis. Ni titolis nian programeron “Ĉu Esperantujo estas justa? Analizo laŭ pluraneca perspektivo”. Unue ni enkondukis la koncepton de pluraneca feminismo kaj sekve ni provis apliki ĝin sur kelkajn fenomenojn en la Esperanto-komunumo kun la celo atentigi pri ĝiaj certe ekzistantaj sed ofte ignorataj malegalecoj kaj espereble sugesti iujn manierojn plibonigi la situacion.

La ĵaŭda sesio estis gvidita de Giridhar Rao kaj dediĉita al lingva justeco en edukado. Ĉi tiun temon oni celis diskuti sur diversaj niveloj: la klasĉambra pedagogio, la lernolibroj kaj lernomaterialoj, la studprogramo, la eduk-administrado, la lingva politiko ktp. Bedaŭrinde fine iuj niveloj ne estis funde pritraktitaj, ĉar la diskutoj tro plilongiĝis, kaj fokusiĝis ĉefe sur la (ne)instruado de la angla kaj de la Esperanta lingvoj en la lernejoj. Tamen la sesio estis tre vigla, kaj evidentiĝis kiel la supre-menciitaj niveloj estas interligitaj, kaj malfacilas diskuti ilin aparte.

En la fina sesio oni provis atingi iujn konkludojn surbaze de la tutsemajnaj prelegoj kaj diskutoj. La sesio estis bazita ĉefe sur intervenoj de la publiko, kiu levis multajn relevantajn demandojn. La temo certe estis tre kompleksa kaj defia, kaj pro tio la starigitaj demandoj eble ne trovis definitivajn respondojn. Tamen, sendube estis paŝoj en la ĝustan direkton. Ni rimarkis ke la homoj vere aŭskultis, komprenis, kaj eĉ aplikis la aferojn, kiujn ili lernis dum la semajno. Ekzemple, la aŭskultantaro tuj pridiskutigis la teatraĵon La Kredito, kiu okazis nur la antaŭan vesperon, rimarkigante la neceson kritike evalui ĝin aplikante la de ni proponitan lenson. Tio montras ĝian aktualecon kaj proksimecon al la ĉiutaga vivo en Esperantujo.

Krom la supre priskribitaj kvar sesioj dediĉitaj al la kongresa temo okazis ankaŭ aliaj programeroj ligitaj al la sama temo. Nome, dum la Kleriga lundo okazis la programero “Socia justeco – kion praktike vi povas pripensi kaj fari?”, gvidita de Adjé Adjévi kaj Elisabeth Schwarzer, kun fokuso pri kontraŭseksisma kaj kontraŭrasisma agado kaj en Esperantujo, kaj ekster ĝi.
Ni tre ŝatis la proponatan temon, kaj la eblon por la partoprenantoj aktive diskuti pri ĝi, tamen ni sentis la mankon de iu kadro por difini la temon, por ke ĝi ne restu tiom ĝenerala, kaj ankaŭ pro tio laŭ ni la intervenoj estis iom bazaj. Ankaŭ mankis pluraneca perspektivo, kaj la parto pri kontraŭrasisma agago estis iom flankenmetita. Same kadre de la Kleriga Lundo István Ertl gvidis tre interesan prelegon pri literatura justeco, kiu tuŝis plurajn punktojn, kiel lingva diskriminacio en literaturo, kaj reprezentado de subpremitaj grupoj en literaturo. Ni partoprenis en ambaŭ la programeroj kaj aktive engaĝiĝis en la tieaj diskutoj, kiuj ofte pludaŭris post la sesioj mem.

La UK donis al ni multajn instigojn kaj ideojn, kaj dum la venontaj semajnoj ni alportos al vi pliajn blogerojn inspiritajn de la tieaj fruktodonaj dialogoj.

Save

Komenti

Enarkivita sub aktivismo, aktuale, movado