Arkivoj de etikedoj: kulturo de perforto

‘Gaslampumado’ – kio ĝi estas kaj kiel batali ĝin?

Ĉi tiu artikolo uzas la neoficialajn pronomon ‘ri’ kaj sufikson ‘-iĉ’. Antaŭavertoj: manipulado, misuzado, diskutado de mensmalsanoj.

‘Gaslighting’ (ĉiposte nomata gaslampumado) estas strategio celanta miskredigi kaj manipuli homojn per levi dubojn pri ties propraj memoroj, perceptoj, kaj personeco. Per multaj el tiuj subtilaj sugestoj, la uzanto de tiu tekniko povas havi la viktimon sub plena regado, kreante iun fikcian version de la realeco, kiu pli kongruas por ri. En ĉi tiu artikolo mi klarigos specife, kiel gaslampumado funkcias, kaj donos konsilojn por rekoni kaj kontraŭbatali ĝin en via propra vivo.

Gaslight-2

Unue ni parolu rapide pri etimologio. La nomo venas de teatraĵo de la jaro 1938 Gas Light (‘gaslampo’), en kiu la ĉefrolulo manipulas sian edzinon. Li strebas konvinki ŝin, ke ŝi estas freneza kaj delira, per sugesti, ke ŝi imagas diversajn aferojn, kiuj fakte reale okazas. La ŝlosila parto de la teatraĵo estas kiam la edziĉo serĉas trezoron en la mansardo de la domo, kaj pro tio la gaslampoj en la aliaj partoj de la domo malpli lumiĝas. La edzino rimarkigas pri la ŝanĝo, sed la edziĉo insistas, ke ŝi imagas tion.

Kaj nun mi prezentos kvin agmanierojn de tipa gaslampumanto. Tiuj strategioj ofte ne estas tute klare videblaj, kaj pro tio ili estas tre efikaj.

Legi plu

Komenti

Enarkivita sub edukado

Kelkaj konsiloj pri konsento

Pasintsemajne ni en Egalecen komencis diskuton pri konsento, en la artikolo El kulturo de perforto al kulturo de konsento. Nun ni, kiel promesite, daŭrigas enprofundiĝi en la temon.

Enhavavertoj: perforto, seksumado, ebria seksumado.

Lastatempe ni feliĉe iĝis pli sukcesaj en batalo kontraŭ la mito ke kiam virino diras „ne“ ri celas „jes“, ke ri nur volas esti pli intense konvinkita aŭ alimaniere venkita, por ke ri ne ŝajnu kiel tro facila celo. (Kaj foje tio estas vero: ekzistas inoj kiuj diras “ne” celante “jes”, ĉar la socio hontigas ilin pro deziri sekson kaj ne timi esprimi kaj eĉ aktive realigi tiun deziron. Tia ĉi situacio estas neakceptebla. Ni devas krei mondon en kiu estas enordo por inoj voli seksumi, fakte en kiu estas enordo por ĉiuj homoj libere decidi ĉu kaj kiel ili volas seksumi kaj povi rekte diri tion.) Do, plejparte homoj jam komprenas ke “ne” ne signifas “jes”. Bone, sed tie la afero ne finiĝas. Se iu ne diras ne, sed nek jes, tio ankoraŭ ne signifas konsenton. La jeso devas esti tute eksplicita, ne subkomprenita en la stilo de “silento estas konsento”. Sed bedaŭrinde ĉi tiu bezono de eksplicita, eldirita “jes” foje kaŭzas novan miskomprenon: ke konsento estas igi homon jesi, ajnmaniere (interalie per premo aŭ trompo), kaj se oni sukcesis tion, tiam oni jam senzorge rajtas fari ion ajn. Sed tio absolute ne ĝustas: nome, konsento devas havi specifajn ecojn kaj cirkomstancoj por esti valida. Se mi vortumu tion malmilde: eĉ “jes” ne ĉiam signifas “jes”. Konsideru la jenon:

  • Konsento devas esti entusiasma. Tio signifas ke “jesoj” vortumitaj kiel ekzemple “hm… mi ne certas… nu, bone, se vi volas” ne kalkuliĝas kiel veraj jesoj. La sincera volo devas esti malambigua.
  • Unu konsento ne validas por ĉiam. Se via partnero konsentis seksumi kun vi ĉe unu okazo, tio ne signifas ke la konsento validas ekde tiam por eterneco kaj vi neniam plu bezonas rekontroli ĝin. Se vi ekzemple fikis lastnokte, ne supozu aŭtomate ke ri volas tion ankaŭ ĉimatene. Eĉ se vi estas en serioza plurjara amrilato kaj amoris jam milfoje, ri daŭre rajtas elekti ne fari ĉi foje. (Kaj entute, la afero pri amrilatoj kiun oni ofte ne komprenas estas ke nur ĉar iu estas via koramiko aŭ edzo, tio ne signifas ke ri ne povas perforti vin.)
  • Unu konsento ne validas por ĉio. Se vi ekhavis konsenton por unu speco de aktiveco, tio ne signifas ke ĝi aŭtomate rajtigas vin fari ĉion alian. Se iu konsentis al kisado, vi ne supozas ke vi sendemande rajtas ekzemple fiki rin en la pugon, ĉu ne? Simile tio funkcias en pli nuancaj kazoj, ekzemple iu povas konsenti kun fingrumado sed ne kun buŝa seksumado, k.s. La celo estas laŭeble konkrete sciigi unu la alia(j)n kaj pri kion vi deziras, kaj pri kion vi ne deziras, kaj rezulte fari aferojn kiuj plaĉas al ĉiuj. Se vi pri io ne certas, demandu.
  • Vi rajtas ŝanĝi opinion iam ajn. Ne gravas se vi jam estas hejme ĉe ri, eĉ se vi jam estas senvestiĝintaj, eĉ se vi jam estas meze de seksumado – se vi ne plu deziras fari ion, kion vi antaŭ momento volis, estas tute en ordo: vi ĉiam rajtas ŝanĝi opinion kaj repreni la donitan konsenton. Ne timu komuniki tion.
  • Ne puŝu. Se via partnero ekzemple unue hezitemas, sed fine donas konsenton post aŭdi argumentojn kiel “se vi amus min, vi farus tion por mi”, ĉu vi pensas ke tiu konsento estis vera? Tro ofte okazas ke homoj timigas, hontigas, pruvigas, ĉantaĝas aŭ alimaniere puŝas aliulojn por ekhavi “konsenton”. Tio estas aĉega, bonvolu neniam fari tion. Ekhavi konsenton signifas certiĝi ke la volo jam ekzistas ĉe la alia persono, ne manipuli rin ĝis kiam la de vi dezirata ago estas pravigebla.
  • Ebrie ne eblas doni konsenton. Mi komprenas ke ĉi tiu punkto estas aparte malfacile akceptebla, mi mem ankaŭ tre fikemas kiam mi ebrias, sed vere: se vi ne povas klare pensi, vi ne povas doni sinceran konsenton, bedaŭrinde. Unu biero estas enordo, sed se vi estas tute ebria, vi ne povas juĝi kion vi vere volas. Krome, tia seksumado povas esti danĝera, ekzemple pro nezorgo pri protekto k.s. Kaj se vi sobras kaj estas kun partnero kiu evidente ebrias: kiom ajn entusiasme ri esprimas ke ri volas fiki kun vi, ne kredu rin.

Entute, mi dirus ke la plej grava afero kiun vi memoru estas komuniki kaj demandi. Ĉiam kiam vi ne certas. Kaj eĉ kiam vi pensas ke vi certas. Vi ne povas scii kion la alia volas simple laŭ serĉi iujn signalojn en ria konduto (“ja ni flirtis la tutan vesperon, kompreneble ke ri ankaŭ volas fiki kun mi” estas stultaĵo). Ne, demandi estas la sola maniero kiel vi povas ekscii kion la alia volas. Foje homoj ne demandas ĉar ili timas ke ili ne ŝatos la respondon. Sed ja ĉefe en tiuj kazoj kiam vi timas nean respondon estas absolute neprege ke vi certiĝu!

Eble vi nun pensas: “Kial ĉio ĉi estas mia respondeco? Kial mi devas demandi? Ĉu ne estas la respondeco de la aliulo mem diri se ri ne volas ion fari?”. Unue, komprenu ke ekzistas multaj kialoj kial iu povas ne diri. Eble ri timas doni la impreson ke ri estas ĉastemulo aŭ incitemulo. Eble ri tre amas vin kaj pro tio superigas vian volon super la sian. Eble estas ria unua fojo, ri ne scias kiel fari tiajn aferojn, kaj do fidas ke vi pli bone scias. Due, kial vi kiel bazon supozas ke ĉiuj, se ili ne klare diras la malon, volas seksumi kun vi? Ĉu la baza supozo ne devus esti ke ili nenion volas, kaj ke se ili volus, ili esprimus tion aŭ de si mem, aŭ kiel reagon al via demando? Tia ĉi pensmaniero, eĉ ne pridubi ĉu alies deziro estas sama kiel la via, estas parto de la en la lastsemajna artikolo menciita kulturo de perforto. Kulturo de perforto signifas interalie ke onia respondeco protekti sin kontraŭ perforto estas pli memkomprenebla ol onia respondeco ne perforti aliajn. Mi ne celas kulpigi iun, certe ne iĉojn – tute male, mi volas diri ke iu ajn, sendepende de genro, inkluzive de vi kaj homoj kiujn vi amas, povas trovi sin en la rolo de aŭ perfortito aŭ perfortanto, ofte sen konscii pri tio. Tial vi ambaŭ (aŭ ĉiuj, kiom ajn da vi estas) devas zorgi unu pri la alia.

La supre listigitaj punktoj ankoraŭ ne estas memkompreneblaj evidentaĵoj por ĉiu, sed mi esperas ke ili laŭeble plej baldaŭ iĝos tiaj. Nun ili eble al iuj ŝajnas tro embarasaj aŭ malfacilaj (jes, ni bezonas interalie krei socion en kiu babili pri seksumado estas normale), sed kredu min ke tre indas, eĉ necesas, ĉar tiu relative malgranda peno povas preventi tre malbonajn spertojn.

5 komentoj

Enarkivita sub konsento

El kulturo de perforto al kulturo de konsento

Enhavavertoj: perforto.

Antaŭ nelonge mi estis invitita por vespermanĝo ĉe amiko. La proponon mi akceptis volonte, ĉar ekde longe ni ne renkontis unu la alian, kaj mi pensis ke certe ni havos multon por babili. Dirindas ke temas pri amiko kun kiu neniam io romantika/seksa okazis, nek estis antaŭsignoj ke unu el la du povus tion deziri. La vespero pasis bone, ni multe babilis, trinkis vinon, ĉio normale. Je iu momento, kiam jam malfruiĝis, mi diris ke mi devas reveni hejmen, ĉar ankoraŭ mi devas veturi sufiĉe longan vojon kaj baldaŭ ne plu estos busoj. Mia amiko tamen diris “Ne, ne…ne foriru jam tiom frue…kaj kial vi veturu buse je tiu ĉi horo? Vi povas tranokti ĉi tie, estas neniu problemo… mi pruntedonos al vi t-ĉemizon, kaj en la ĉambro estas du litoj, aŭ mi povas eĉ malfermi la lit-sofon se vi preferas…” Ĉar mi estis laca, kaj vere ne emis reveni per buse je tiu horo, mi akceptis tranokti ĉe ri. Mi surmetis la t-ĉemizon kiun ri pruntedonis al mi, ni ankorau iom babilis kaj… subite la etoso ŝanĝiĝis. Mia amiko alproksimiĝis, metis manon sur mia gambo, ekkaresis mian kapon… Mi estis ŝokita kaj dum momento mi ne kapablis reagi, ĉar tio ekis tute neatendite kaj abrupte, sen doni al mi la eblon esprimi mian (ne)volon. Kaj, eĉ kiam mi sukcesis tion fari kaj rin haltigi, la situacio restis tute malkomforta al mi… ja estis jam tro malfrue por ke mi foriru, mi estis devigata dormi ĉe ri, kaj mi pasigis tre malagrablan nokton tie.

Se oni iom pripensas oniajn spertojn, ne malfacilas rimarki kiel nia kulturo alkutimigis nin rigardi la potencialajn novajn partnerojn (sed ankaŭ la malnovajn) kiel kaptindajn celojn, kiel homoj konvinkindajn, aŭ kiel gajnintajn premiojn en kompeticio, kaj ne kiel respektindajn individuojn, eĉ kaj precipe en kazo de rifuzo. Pro tio foje, ĉefe en feminismaj medioj, oni parolas pri “kulturo de perforto”. Mi scias, ke tia difino estas forta, kaj multaj homoj, kiuj ne sentas sin esti parto de tia kulturo, ofendiĝus se oni dirus al ili ke jes, ili estas. Mi devas konfesi, ke mi mem estas/is, kaj estis malfacile por mi tion rekoni. Tamen, kiam oni provas devigi iun fari ion kontraŭvole, ĉu ne temas pri perforto?

La epizodo, kiun mi antaŭe rakontis, ne estis la unua tiaspeca kiu okazis al mi. Antaŭ multaj jaroj mi estis en situacio simila kun ulo, kiun mi ekkonis rete (en simpla loka retkomunumo, ne en “pariĝ-retejo”). Ni kune manĝis, trinkis, babilis, poste ri uzis pretekston por inviti min hejmen. Iuj dirus, ne tute malprave, ke mi povintus antauvidi riajn celojn, sed ĉiu ria movo ŝajnis bone planita por ke estu malfacile kaj embarase malakcepti ĝin. En tiu tempo mi estis juna, najva kaj timema, kaj la afero disvolviĝis tiel, ke mi seksumis kun ri kontraŭvole, ĉar mi simple ne kapablis diri ne. Ĉu tio ne estis perforto? Mi mem ne sciis. Ja mi ne ricevis minacon per armilo, mi memstare eniris rian liton, poste mi sentis ke mi estas tiom stulta, sed nun mi konscias ke ne estis mia kulpo. Ĝi estis tre malagrabla sperto, kiu en la sekvaj jaroj dumlonge influis malpozitive mian amrilatan kaj seksan vivon.

Eble ankaŭ pro tio, la temo de konsento iĝis tre grava al mi. Por ke estu vera konsento en rilato, necesas ke la homoj kiuj en ĝi partoprenas sentu sin komfortaj ankaŭ dirante “ne”, ĉar nur tiel la jeso iĝus vera kaj ne trudita. Konsento akirita per trompo, mensa manipulado aŭ ĝena insisto ne senkulpigas vin. Evidente tion oni povus apliki al pluraj kampoj de nia vivo, ne nur al seksumado. Do, kion vi povas fari, se vi ne volas esti parto de kulturo de perforto, kaj vi volas antaŭenpuŝi tiun de konsento? La plej facila respondo estas:  demandu! Kaj por ke la demando estu valida, ne agu kiel se estus nur unu bona respondo al via demando. Nome, ne antaŭsupozu ke la alia havas samajn dezirojn kiel vi, aŭ ke estas via rajto provi ŝanĝi riajn dezirojn. Bona praktiko estas ankaŭ frue kaj plejeble klare esprimi viajn dezirojn, por ke la alia havu la eblon kompreni, pripensi kaj decidi. Kio al vi ŝajnas klara, eble por la alia ne estas. Kiam vi ricevas rifuzon, akceptu ĝin. Neniam supozu ke “ne” signifas “jes”. Eĉ se tiel estus, ne estas via tasko tion kompreni. Kaj kion vi povas fari, se vi sentas vin viktimo de tia kulturo? Trejniĝu kaj lernu kiel esprimi (mal)konsenton. Demandu ofte al vi mem pri kion vi vere volas. Pripensu la situaciojn, kiam vi ne kapablis esprimi viajn dezirojn, kaj analizu ilin kvazaŭ de ekstera vidpunkto. Kio okazis? Kiel vi fartis? Kial? Kion vi povintus diri/fari anstataŭe? Se vi havas amikon, kun kiu vi  povas komforte paroli pri tiaj aferoj, interŝanĝu la spertojn. Se vi ne havas, serĉu ĝin. Praktiku la konsenton en via ĉiutaga vivo, por ke la homoj ĉirkaŭ vi havu modelon kaj referenc-punkton.

Ĉar tiu ĉi temo estas tro ampleksa por esti profunde traktita en unu artikolo, mi preferas halti por la momento kaj certe baldaŭ Egalecen revenos al ĝi kun pli detalaj konsiloj kaj sugestoj.

4 komentoj

Enarkivita sub konsento